برای پیگیری قانونی فروش مال غیر چه مدارکی لازم است؟ راهنمای عمومی مراحل
برای پیگیری فروش مال غیر، دست‌کم به این مدارک نیاز دارید: کارت ملی و حساب فعال در سامانه ثنا، مدرکی که مالکیت مالک واقعی را نشان دهد (مثل سند رسمی، سند خودرو یا فاکتور خرید)، قرارداد یا مبایعه‌نامه‌ای که فروش در آن انجام شده، رسیدها و فیش‌های پرداخت پول، و هر دلیلی که نشان دهد فروشنده می‌دانسته مال متعلق به او نیست، مثل پیام‌ها، شهادت شهود یا استعلام ثبتی. فروش مال غیر در حقوق ایران دو جنبه دارد. جنبه کیفری آن جرم «انتقال مال غیر» است که در حکم کلاهبرداری است و با ثبت شکوائیه در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی پیگیری می‌شود. جنبه حقوقی آن به سرنوشت خود معامله و برگرداندن پول یا مال مربوط است و با دادخواست حقوقی دنبال می‌شود. آنچه در ادامه می‌آید اطلاعات عمومی است، قوانین و رویه‌ها ممکن است تغییر کنند و برای پرونده مشخص خود باید با وکیل دادگستری مشورت کنید.
فروش مال غیر از نظر قانون یعنی چه
متن اصلی در این موضوع «قانون مجازات راجع به انتقال مال غیر» مصوب سال ۱۳۰۸ است. ماده ۱ این قانون می‌گوید کسی که مال غیر را با علم به اینکه مال غیر است، به نحوی از انحا، عیناً یا منفعتاً، بدون مجوز قانونی به دیگری منتقل کند، کلاهبردار محسوب می‌شود. همین حکم درباره انتقال‌گیرنده‌ای هم جاری است که هنگام معامله می‌دانسته انتقال‌دهنده مالک نیست.
چند نکته از همین متن کوتاه بیرون می‌آید که در عمل اهمیت زیادی دارد:
- «مال» شامل منقول و غیرمنقول است. خانه، زمین، آپارتمان، خودرو، گوشی، کالای مغازه و هر مال دیگری که ارزش مالی دارد می‌تواند موضوع این جرم باشد.
- «عیناً یا منفعتاً» یعنی فروش خود مال یا واگذاری منافع آن. بنابراین اجاره دادن ملکی که به شخص تعلق ندارد، بدون اجازه مالک، هم می‌تواند مصداق انتقال مال غیر باشد.
- «به نحوی از انحا» یعنی شکل قرارداد مهم نیست. فروش با قولنامه عادی، صلح، معاوضه یا هر قالب دیگری که مال را منتقل کند، مشمول این حکم است.
- علم و آگاهی شرط اصلی است. اگر فروشنده واقعاً خود را مالک می‌دانسته و از عدم مالکیتش خبر نداشته، جنبه کیفری منتفی است، هرچند جنبه حقوقی معامله همچنان باقی است.
- خریدار آگاه هم مجرم است. خریداری که می‌دانسته مال به فروشنده تعلق ندارد، شریک در حکم کلاهبرداری محسوب می‌شود و نمی‌تواند خود را زیان‌دیده معرفی کند.
ارتباط این قانون با قانون تشدید مجازات کلاهبرداری
قانون ۱۳۰۸ برای مجازات، به قانون مجازات عمومی آن زمان ارجاع داده بود. امروز، چون انتقال مال غیر در حکم کلاهبرداری است، مجازات آن بر اساس ماده ۱ «قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری» مصوب ۱۳۶۷ تعیین می‌شود. این ماده برای کلاهبرداری، علاوه بر رد اصل مال به صاحبش، حبس از یک تا هفت سال و پرداخت جزای نقدی معادل مالی که مرتکب گرفته است را پیش‌بینی کرده است.
با تصویب «قانون کاهش مجازات حبس تعزیری» در سال ۱۳۹۹، ماده ۱۰۴ قانون مجازات اسلامی اصلاح شد و کلاهبرداری و جرایم در حکم آن، از جمله انتقال مال غیر، در صورتی که مبلغ موضوع جرم از نصاب مقرر بیشتر نباشد، قابل گذشت شدند. این نصاب در زمان نگارش این متن یک میلیارد ریال (یکصد میلیون تومان) است. طبق همین قانون، حداکثر مجازات حبس تعزیری درجه چهار تا هشت در جرایم قابل گذشت به نصف کاهش پیدا می‌کند. مبالغ نصاب ممکن است در آینده تعدیل شوند، پس پیش از اقدام، رقم روز را از منبع رسمی یا از وکیل بپرسید.
| موضوع | مبلغ تا نصاب (در زمان نگارش، یک میلیارد ریال) | مبلغ بیش از نصاب |
|---|---|---|
| وضعیت جرم | قابل گذشت | غیرقابل گذشت |
| اثر رضایت شاکی | با گذشت شاکی، تعقیب یا اجرای مجازات متوقف می‌شود | گذشت شاکی پرونده را مختومه نمی‌کند، اما ممکن است در تخفیف مجازات اثر داشته باشد |
| مهلت شکایت | طبق ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی، اگر بزه‌دیده ظرف یک سال از اطلاع از وقوع جرم شکایت نکند، حق شکایت کیفری او ساقط می‌شود | تابع قواعد عمومی مرور زمان است و درباره مبالغ بالا میان دادگاه‌ها اختلاف تفسیر وجود دارد |
| حداکثر حبس | حداکثر مجازات حبس ماده ۱ قانون تشدید به نصف کاهش می‌یابد | حبس از یک تا هفت سال طبق ماده ۱ قانون تشدید |
| رد مال و جزای نقدی | رد اصل مال به صاحبش همچنان لازم است | رد اصل مال و جزای نقدی معادل مال اخذشده |
مهلت یک‌ساله در جرایم قابل گذشت نکته‌ای است که بسیاری از زیان‌دیدگان از آن غافل می‌شوند. این مهلت از زمان اطلاع از جرم شروع می‌شود، نه از تاریخ معامله. اگر تازه متوجه شده‌اید که مال شما فروخته شده یا مالی که خریده‌اید متعلق به فروشنده نبوده، بهتر است اقدام را به تعویق نیندازید.
کیفری یا حقوقی؛ کدام مسیر برای شما مناسب است
فروش مال غیر هم جرم است و هم یک معامله معیوب. برای همین دو مسیر جداگانه وجود دارد که می‌توانند هم‌زمان یا پشت سر هم طی شوند.
جنبه حقوقی: قانون مدنی معامله به مال غیر را «معامله فضولی» می‌داند. ماده ۲۴۷ قانون مدنی می‌گوید معامله به مال غیر، جز به عنوان ولایت یا وصایت یا وکالت، نافذ نیست، ولو اینکه صاحب مال باطناً راضی باشد، اما اگر مالک یا قائم‌مقام او پس از وقوع معامله آن را اجازه دهد، معامله صحیح و نافذ می‌شود. یعنی چنین معامله‌ای به خودی خود باطل نیست، بلکه سرنوشتش به تصمیم مالک بستگی دارد. اگر مالک معامله را رد کند، خریدار مالک نمی‌شود. در این حالت ماده ۳۹۱ قانون مدنی به کمک خریدار می‌آید: اگر کل یا بخشی از مبیع مستحق‌للغیر درآید، فروشنده باید ثمن را برگرداند و اگر خریدار از این موضوع بی‌خبر بوده، فروشنده باید غرامات واردشده به او را هم جبران کند.
جنبه کیفری: اگر فروشنده با آگاهی از اینکه مال به او تعلق ندارد آن را فروخته باشد، علاوه بر مسئولیت مدنی، مرتکب جرم شده است. شکایت کیفری علیه او در دادسرا رسیدگی می‌شود و در صورت اثبات، به دادگاه کیفری می‌رود.
| ویژگی | مسیر کیفری (شکوائیه) | مسیر حقوقی (دادخواست) |
|---|---|---|
| هدف اصلی | مجازات فروشنده و رد مال | تعیین وضعیت معامله، استرداد ثمن، جبران خسارت یا بازگرداندن مال |
| شرط اصلی | اثبات علم فروشنده به عدم مالکیت | اثبات عدم مالکیت فروشنده و رد معامله از سوی مالک |
| مرجع رسیدگی | دادسرا و سپس دادگاه کیفری | دادگاه حقوقی یا در برخی دعاوی مالی کم‌مبلغ، شورای حل اختلاف |
| نوع درخواست | شکوائیه | دادخواست |
| نمونه درخواست‌ها | تعقیب کیفری انتقال‌دهنده، رد مال | اعلام عدم نفوذ یا بطلان معامله، استرداد ثمن، مطالبه غرامات، خلع ید یا رفع تصرف |
| اگر فروشنده بی‌خبر بوده | معمولاً جنبه کیفری منتفی است | همچنان قابل پیگیری است |
انتخاب میان این دو مسیر، یا ترکیب آن‌ها، به جزئیات پرونده بستگی دارد. برای مثال، اگر دلیل محکمی بر آگاهی فروشنده ندارید، شکایت کیفری ممکن است به قرار منع تعقیب برسد. این تصمیم را بهتر است با مشورت وکیل بگیرید.
چه کسی می‌تواند شکایت کند
در فروش مال غیر معمولاً دو زیان‌دیده وجود دارد و هر کدام موقعیت متفاوتی دارند:
- مالک واقعی: مالی که به او تعلق داشته بدون اجازه‌اش فروخته شده است. او می‌تواند معامله را رد کند، برای بازگرداندن مال اقدام کند و از فروشنده شکایت کیفری کند. اگر مال در تصرف خریدار است، ممکن است برای خلع ید یا رفع تصرف هم دادخواست بدهد.
- خریدار ناآگاه: پول پرداخته اما مالک نشده است. او می‌تواند از فروشنده شکایت کیفری کند و از طریق حقوقی استرداد ثمن و غرامات را بخواهد.
خریداری که هنگام معامله می‌دانسته مال به فروشنده تعلق ندارد، طبق ماده ۱ قانون ۱۳۰۸ خودش در حکم کلاهبردار است و جایگاه شاکی ندارد. همچنین اگر مالک بعد از معامله آن را اجازه دهد، معامله نافذ می‌شود و امکان پیگیری کیفری از سوی او عملاً از بین می‌رود.
فهرست مدارک لازم برای پیگیری فروش مال غیر
مدارک را می‌توان به سه گروه تقسیم کرد: مدارک هویتی و اداری، مدارکی که مالکیت و معامله را نشان می‌دهند، و دلایلی که آگاهی فروشنده را ثابت می‌کنند. هرچه گروه سوم کامل‌تر باشد، شانس موفقیت شکایت کیفری بیشتر است.
| مدرک | کاربرد | توضیح |
|---|---|---|
| کارت ملی | احراز هویت شاکی یا خواهان | در دفتر خدمات الکترونیک قضایی اصل آن خواسته می‌شود |
| حساب کاربری فعال در سامانه ثنا | ثبت درخواست و دریافت ابلاغیه‌ها | بدون ثبت‌نام در ثنا امکان ثبت شکوائیه یا دادخواست وجود ندارد |
| سند مالکیت یا مدرک مالکیت مالک واقعی | اثبات اینکه مال به شخص دیگری غیر از فروشنده تعلق دارد | برای ملک سند رسمی، برای خودرو سند و کارت خودرو، برای کالا فاکتور یا مدرک خرید |
| استعلام از اداره ثبت یا مرجع مربوط | نشان دادن مالک ثبت‌شده در زمان معامله | معمولاً از طریق دادسرا یا دادگاه استعلام می‌شود، اما داشتن نسخه‌ای از اطلاعات ثبتی کمک می‌کند |
| قرارداد، مبایعه‌نامه یا قولنامه | اثبات وقوع معامله و طرفین آن | اگر کد رهگیری دارد، آن را هم یادداشت کنید |
| رسیدهای پرداخت | اثبات مبلغی که پرداخت شده | فیش واریز، پرینت حساب، رسید کارت‌به‌کارت، تصویر چک‌های صادرشده |
| پیام‌ها و مکاتبات | اثبات آگاهی فروشنده یا وعده‌های او | از پیام‌ها نسخه چاپی و پشتیبان تهیه کنید و تاریخ آن‌ها را حفظ کنید |
| مشخصات شهود | تأیید جزئیات معامله یا اظهارات فروشنده | نام و اطلاعات هویتی شاهدان؛ شهادت آن‌ها در مرحله رسیدگی شنیده می‌شود |
| وکالت‌نامه | اقدام از طرف شاکی یا خواهان | اگر وکیل گرفته‌اید یا شخص دیگری با وکالت اقدام می‌کند |
| هر سند رسمی دیگر | تکمیل پرونده | مثل گزارش پلیس، سند وکالتی که فروشنده به آن استناد کرده یا رأی‌های قبلی درباره همان مال |
دلایل اثبات آگاهی فروشنده
در جنبه کیفری، مهم‌ترین و دشوارترین بخش، اثبات این است که فروشنده می‌دانسته مال به او تعلق ندارد. چند نمونه از دلایلی که در عمل به این موضوع کمک می‌کنند:
- فروشنده پیش‌تر همان مال را به شخص دیگری فروخته یا واگذار کرده و از این معامله قبلی خبر داشته است.
- فروشنده مستأجر، امانت‌دار یا وکیلی بوده که اختیار فروش نداشته یا وکالتش پیش از معامله عزل یا منقضی شده بود.
- در پیام‌ها یا گفت‌وگوها به مالک واقعی اشاره کرده یا از آشکار شدن موضوع ابراز نگرانی کرده است.
- مدارکی که ارائه داده با سوابق رسمی همخوانی ندارد.
- شاهدانی حضور داشته‌اند که از آگاهی او خبر دارند.
مراحل ثبت شکایت کیفری فروش مال غیر
شکایت کیفری در حال حاضر از طریق دفاتر خدمات الکترونیک قضایی ثبت می‌شود. مراحل کلی به این ترتیب است، اما جزئیات اجرایی ممکن است در شهرهای مختلف یا با تغییر رویه‌ها متفاوت باشد:
- ثبت‌نام در سامانه ثنا. اگر هنوز حساب ثنا ندارید، ابتدا آن را فعال کنید. ابلاغیه‌ها و اخطاریه‌های پرونده از این طریق برای شما فرستاده می‌شود و پیگیری پرونده بدون آن ممکن نیست.
- جمع‌آوری و مرتب کردن مدارک. مدارک جدول بالا را آماده کنید، از هر کدام نسخه خوانا تهیه کنید و اصل آن‌ها را نزد خود نگه دارید.
- تنظیم متن شکوائیه. متن باید مشخصات شاکی و مشتکی‌عنه، عنوان اتهام (انتقال مال غیر)، شرح دقیق و زمان‌دار ماجرا، مشخصات مال، مبلغ پرداختی و فهرست دلایل را داشته باشد. اگر آدرس یا مشخصات کامل فروشنده را نمی‌دانید، هر اطلاعاتی که دارید ذکر کنید.
- مراجعه به دفتر خدمات الکترونیک قضایی. با کارت ملی و اطلاعات حساب ثنا مراجعه کنید. کارمند دفتر شکوائیه را در سامانه ثبت می‌کند و مدارک را اسکن و پیوست می‌کند. در برخی دفاتر، نوبت‌گیری پیش از مراجعه لازم است.
- پرداخت هزینه و دریافت کد رهگیری. هزینه دادرسی و خدمات دفتر دریافت می‌شود و برگه ثبت با کد رهگیری به شما داده می‌شود. این کد را برای پیگیری حفظ کنید.
- ارجاع پرونده به دادسرا. پرونده به دادسرای صالح فرستاده می‌شود و به یکی از شعب بازپرسی یا دادیاری ارجاع می‌شود.
- تحقیقات مقدماتی. ممکن است برای ادای توضیح احضار شوید، از مراجع ثبتی یا انتظامی استعلام شود و شهود یا مطلعین احضار شوند. مشتکی‌عنه هم برای دفاع احضار می‌شود.
- صدور قرار نهایی دادسرا. اگر دلایل کافی باشد، قرار جلب به دادرسی و سپس کیفرخواست صادر می‌شود و پرونده به دادگاه کیفری می‌رود. در غیر این صورت ممکن است قرار منع تعقیب صادر شود که شاکی می‌تواند در مهلت قانونی به آن اعتراض کند.
- رسیدگی در دادگاه. دادگاه به اتهام رسیدگی می‌کند و در صورت محکومیت، علاوه بر مجازات، درباره رد مال هم تصمیم می‌گیرد.
اگر علاوه بر رد اصل مال، خسارت دیگری هم دیده‌اید، می‌توانید با تقدیم دادخواست ضرر و زیان در همان پرونده کیفری یا جداگانه در دادگاه حقوقی آن را مطالبه کنید.
مراحل پیگیری حقوقی و استرداد ثمن
مسیر حقوقی هم از طریق همان دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز می‌شود، با این تفاوت که به جای شکوائیه، دادخواست ثبت می‌شود. خواسته‌های رایج در این پرونده‌ها عبارت‌اند از:
- اعلام عدم نفوذ یا بطلان معامله: برای روشن شدن وضعیت معامله فضولی پس از رد مالک.
- استرداد ثمن: بر اساس ماده ۳۹۱ قانون مدنی، خریدار پولی را که پرداخته از فروشنده مطالبه می‌کند.
- مطالبه غرامات: اگر خریدار از مستحق‌للغیر بودن مال بی‌خبر بوده، می‌تواند خسارت‌هایی را که به او وارد شده مطالبه کند. در اینکه غرامات شامل افزایش قیمت روز مال هم می‌شود یا نه، رویه قضایی و نظرهای حقوقی یکسان نیستند و باید درباره آن با وکیل مشورت کرد.
- خلع ید یا رفع تصرف: اگر مال غیرمنقول در تصرف خریدار یا شخص دیگری است، مالک برای بازگرداندن آن اقدام می‌کند.
- توقیف مال یا دستور موقت: برای جلوگیری از انتقال دوباره مال در جریان رسیدگی، در صورت وجود شرایط قانونی.
دعاوی حقوقی معمولاً با هزینه دادرسی متناسب با مبلغ خواسته همراه‌اند. پیش از ثبت دادخواست، درباره تعیین خواسته، ترتیب طرح دعاوی و مرجع صالح مشورت بگیرید، چون خطا در این موارد می‌تواند به رد دعوا و از دست رفتن وقت منجر شود.
نکات مهم درباره املاک و خودرو
بیشتر پرونده‌های فروش مال غیر به ملک و خودرو مربوط‌اند، چون معاملات آن‌ها در گذشته اغلب با قولنامه عادی انجام می‌شد.
درباره املاک، «قانون الزام به ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول» که در سال ۱۴۰۳ نهایی و ابلاغ شد، ثبت رسمی معاملات اموال غیرمنقول را الزامی کرده است. اجرای کامل این قانون مرحله‌به‌مرحله است و جزئیات آن، از جمله وضعیت قراردادهای عادی پیش از اجرای قانون، هنوز موضوع آیین‌نامه‌ها و رویه‌هاست. اگر معامله شما با قولنامه عادی انجام شده، درباره اثر این قانون بر پرونده‌تان از وکیل بپرسید.
درباره خودرو، مالکیت با سند و اسناد شماره‌گذاری مشخص می‌شود و انتقال رسمی در دفاتر اسناد رسمی انجام می‌شود. خرید خودرو فقط با وکالت‌نامه یا قرارداد دست‌نویس، بدون بررسی اعتبار وکالت و هویت مالک، از رایج‌ترین زمینه‌های این پرونده‌هاست.
اشتباه‌های رایج در پیگیری فروش مال غیر
- از دست دادن مهلت یک‌ساله: در پرونده‌های تا سقف نصاب قابل گذشت، تأخیر بیش از یک سال پس از اطلاع از جرم می‌تواند حق شکایت کیفری را از بین ببرد.
- شکایت کیفری بدون دلیل بر آگاهی فروشنده: اگر فقط ثابت کنید مال متعلق به فروشنده نبوده اما نتوانید آگاهی او را نشان دهید، احتمال صدور قرار منع تعقیب زیاد است.
- اجازه ضمنی مالک: مالکی که بعد از اطلاع از معامله، رفتاری نشان دهد که به معنی تأیید آن تعبیر شود، مثلاً بخشی از پول را از فروشنده بگیرد، ممکن است معامله را نافذ کند. پیش از هر اقدامی در برابر طرف مقابل، مشورت بگیرید.
- از دست دادن اصل مدارک: اصل قرارداد و رسیدها را تحویل هیچ‌کس ندهید. در دفاتر و مراجع قضایی معمولاً تصویر مدارک پیوست می‌شود و اصل آن در صورت نیاز در جلسه ارائه می‌شود.
- توافق‌های شفاهی پس از کشف ماجرا: هر توافق برای برگرداندن پول را مکتوب کنید و تا دریافت کامل مبلغ، رضایت کتبی ندهید.
سوالات متداول
آیا فروش مال غیر جرم کیفری است یا فقط یک اختلاف حقوقی؟
هر دو. اگر فروشنده می‌دانسته مال متعلق به او نیست، طبق ماده ۱ قانون مجازات راجع به انتقال مال غیر در حکم کلاهبردار است و از نظر کیفری قابل تعقیب است. هم‌زمان، معامله از نظر قانون مدنی فضولی است و برای استرداد ثمن، غرامات یا بازگرداندن مال می‌توان دعوای حقوقی مطرح کرد.
مجازات فروش مال غیر چیست؟
مجازات بر اساس ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری تعیین می‌شود که شامل رد اصل مال، حبس از یک تا هفت سال و جزای نقدی معادل مال اخذشده است. اگر مبلغ از نصاب قانونی بیشتر نباشد، جرم قابل گذشت است و حداکثر حبس آن به نصف کاهش می‌یابد. مجازات نهایی در هر پرونده را دادگاه با توجه به شرایط تعیین می‌کند.
اگر فروشنده نمی‌دانسته مال متعلق به دیگری است، چه می‌شود؟
در این حالت جنبه کیفری معمولاً منتفی است، چون آگاهی شرط تحقق جرم است. اما معامله همچنان فضولی است و اگر مالک آن را رد کند، فروشنده طبق ماده ۳۹۱ قانون مدنی باید ثمن را به خریدار برگرداند.
آیا بدون حساب ثنا می‌توان شکایت کرد؟
خیر. برای ثبت شکوائیه یا دادخواست در دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، داشتن حساب فعال در سامانه ثنا لازم است، چون ابلاغ‌های پرونده از همین طریق انجام می‌شود.
مهلت شکایت از فروش مال غیر چقدر است؟
اگر مبلغ از نصاب قابل گذشت بیشتر نباشد، طبق ماده ۱۰۶ قانون مجازات اسلامی، شکایت باید ظرف یک سال از اطلاع از وقوع جرم مطرح شود. درباره مبالغ بیشتر، قواعد عمومی مرور زمان مطرح است و میان دادگاه‌ها اختلاف تفسیر وجود دارد. بهترین کار، اقدام بدون تأخیر و مشورت با وکیل است.
آیا داشتن وکیل الزامی است؟
برای ثبت شکایت کیفری، داشتن وکیل الزامی نیست. اما این پرونده‌ها به دلیل ترکیب جنبه کیفری و حقوقی، اثبات آگاهی فروشنده و تعیین درست خواسته، پیچیدگی دارند و مشورت با وکیل دادگستری پیش از اقدام توصیه می‌شود.
جمع‌بندی
برای پیگیری قانونی فروش مال غیر، کارت ملی، حساب فعال ثنا، مدرک مالکیت مالک واقعی، قرارداد معامله، رسیدهای پرداخت و دلایل آگاهی فروشنده، مهم‌ترین مدارک‌اند. از نظر کیفری، ماده ۱ قانون مجازات راجع به انتقال مال غیر مصوب ۱۳۰۸ فروشنده آگاه و خریدار آگاه را کلاهبردار می‌داند و مجازات بر اساس ماده ۱ قانون تشدید مجازات مرتکبین ارتشاء، اختلاس و کلاهبرداری تعیین می‌شود. اگر مبلغ از نصاب قانونی بیشتر نباشد، جرم قابل گذشت است و مهلت یک‌ساله شکایت اهمیت پیدا می‌کند. از نظر حقوقی، معامله فضولی است و خریدار ناآگاه می‌تواند استرداد ثمن و غرامات را بخواهد. هر دو مسیر از دفاتر خدمات الکترونیک قضایی آغاز می‌شوند. این متن اطلاعات عمومی است، قوانین و رویه‌ها تغییر می‌کنند و هر پرونده شرایط خاص خود را دارد. پیش از اقدام، با یک وکیل دادگستری مشورت کنید.
عکس: Blogtrepreneur، ویکی‌مدیا کامنز، مجوز CC BY 2.0
